پا در کفشِ فرهنگستان

یک. "فردافکنی" (به سیاق "فرافکنی") به جای procrastination*

دو. روی در نقاب متن کشید

سه. صاحبِ این کی­بورد...

*From the Latin word procrastinatus: pro- (forward) and crastinus (of tomorrow)

«سال ها پیش بود که اول بار با بی تفاوتی طبیعت به ظلم انسان ها و رنج های شان مواجه شدم. تازه داستان ظلم جماعتی به جماعتی دیگر را شنیده بودم، که نزدیک تر و ملموس تر از داستان های افسانه ای و سیاه و سفید ظلم ها و رنج ها بود. کودکانه و فروریخته، فکر می کردم چرا هنوز خورشید در می آید؟
(بعدها، و از تبعات چنین تجربه ای، در یافتم چرا در روایت مردمان از وقایعی که برای شان غریب است و با عمق احساس شان گره خورده، خورشید نمی تواند به وضع طبیعی اش رفتار کند.)

Incompatibility report

یعنی محضر الاهی هم این کاری را که شما می کنی نمی کند جناب گوگل ریدر. ستار العیوبی هیچ حالی ات نمی شود. فولی ترنسپرنت ای. فید را می گیری و در می روی، و لابه و انابه و عرض عذر و ابراز ندامت هم بی فایده است. کأنّه قول و فعل که صادر شد دیگر هیچ از آنِ قائل و فاعل اش نیست. دیگر در ربقه ی ملک و ملکوتِ مجازی مالکِ مطلق و دانای کل و قادر علی الاطلاق، گوگلِ اعظم، است. و حالا باید، تا می توانی، بیهوده بگردی پی چیزی که عریانی روح ات را، از مِهر یا هر ساتر دیگری که یافتی، یا بافتی، جامه ای کند.

خلاصه، این طور که هر چه به آب می اندازیم پس نمی دهی، آب باریکه ی تذبذب و تکدّر ما با سیلاب قاطعیت و شفافیت شما در یک جو نمی رود.

فرهنگ سازی

وقتی ذوب در ولایتِ بازار باشی، جدول های ات هم، طبعاً و تبعاً، بی بهره از فرهنگِ ولایی نخواهد بود:
15 عمودی، 7 حرفی: مسوول ارشد بازاریابی ساندویچ فروشی های زنجیره ای «ساب وی» آمریکا


هر چند بهتر است برای بعضی خانه های جدول _که مثلاً جواب شان "افزایش نرخ بهره" است_ سوال بهتری طرح کنی:
8 افقی، 13 حرفی: یکی دیگر از عوامل موثر بر قیمت دلار

توجیه

"یک معتاد"، که قبلاً افاضاتی داشت قریب به این:

«آدم روحاً معتاد باشه، چه سیگار بکشه، چه نکشه»؛

جدیداً نوشته:

«اعتیاد رفتنی نیست. رفتن اش به خواست تو نیست. با عزم و عهد درمان نمی شود. با اختیار تمام نمی شود. _که مگر در آغاز به اختیار آمده؟_

باید یک روز برخیزی و ببینی چنان دل ات رفته است که میل ات نیست. ور نه به کوشش، داستانْ داستانِ یک دست بالا کشیدن و یک پا فرو رفتن است، در مردابِ ویل. اراده بی فایده است.»

جنگی که، مثل باقی چیزها، مصادره شد

(باز) به مصادره ی جنگ فکر می کردم، یاد این نوشته ی دو سه سال پیش دوستی افتادم.

فاصله

از آن کلّیات انتزاعی، که توهّمِ آرام اند، سال ها راه است و فرسنگ ها فاصله، تا این جزئیات زندگی، که آتشِ تشویش بر پا می دارند:

کوپن هایی که هنوز می دهند، و شناسنامه هایی که دیگر یکی کم است.



و چه جای شِکوه یا شگفتی اگر، جزئیاتِ ملموس«یاد»، قاعده ی زرین اخلاق -این انتزاعی ترین قاعده ی کلّی یِ وهمی به نام اخلاق- را، هرگز رعایت نکند:
ما یک دم از او نمی کاهیم، و او یک دم از کاستنِ از ما فرو نمی نشیند.

صرفه جویی

اداره ی ... یک نامه ای فرستاده که معدود "خیابان"های آدرس اش را به شکل مخفف "خ" نوشته.
بعد برای رمز گشایی، توضیحی پایینِ پاکتِ نامه اضافه کرده که:

«نامه رسان گرامی:ضمن تشکر از زحمات شما خواهشمند است به حروف (خ) و (ک) که به معنی خیابان و کوچه می باشد توجه فرمائید»

دیرم شده. باز قراری را فراموش کرده ام. شتابان که به خیابان اصلی نزدیک می شوم دعوا می کنند. جمع ایستاده اند و نگاه می کنند. یکی از این ماشین های پلیس از کنارشان می گذرد و حتا، محض کنجکاوی، کُند نمی کند. از این ها ست که وظیفه ی مهم تری دارند: باید بگردند و ارشاد کنند. به آن سوی خیابان، محل دعوا، که می روم تا سریع سوار تاکسی شوم، راند بعدی دعوا را، بعد از یک وقفه و جدایی، جوانِ راننده ی پژو، که دکمه های بالایی پیراهن سیاه اش باز شده، شروع می کند. به سمت پیرمرد حدودا شصت ساله ی نحیفِ موتور سوار، که موتورش روی زمین افتاده، برای حمله می دود. چون جایی که ایستاده ام در مسیر برخورد است مجبور می شوم قدری ضرب جوان را و غیرت اش را، که لابد باید از محاسن اش در می یافتم، بگیرم. ضمن تقلا برای رسیدن به هدف و استفاده ی درست از دستان اش، سعی می کند توضیح دهد که گویا قضیه بر سر نسبت دادنِ کشیدن چیزی است و "آخه فحش ناموس داده". طبعا قانع می شوم و می پذیرم که وقتی دیگر نمی توانم کنترل اش کنم چَک و مشتی که بر سر و روی پیرمرد می بارد حق او و پیرمرد بوده. گر چه به این هم قناعت نمی کند و پس از وقتِ استراحت بعدی، باز، بر می گردد و با لگد شیشه های موتورِ روی زمین را می شکند، تا جراحت غیرت اش کامل ترمیم شود.
پژوی اش را که راه می اندازد (در) برود، پلاک اش را نگاه می کنم و از کنارم که می گذرد می گویم پلاک ات را نوشتم. فحشی که شایسته ی آدم های رذلی مثل من باشد (و البته نباید از آن ناراحت یا غیرتی شوند) را نثارم می کند و می گذرد.
بر می گردم شماره را به مضروب بدهم و بروم. با دست لرزان اش روی دست دیگرش حروف ناخوانایی را نوشته که قرار است شماره ی پلاک باشد. دستان اش را می گیرم که کم تر بلرزد، روی کاغذی پلاک را می نویسم و می دهم دست اش، بعد شماره ی صد و ده را می گیرم و پس از چند دقیقه ای که بر می دارد آدرس را می دهم. و می روم.

حکمت تاکسوی

از بساط عروسک های پهن شده کنار بزرگراه سنگین-ترافیک که می گذریم، راننده ی تاکسی، که پیرمردی است، از روی عینک نگاهی به سمت راست اش می اندازد، و طی یک فقره جمله ی حکیمانه می گوید: «مث این که هر چی خونه ها کوچیکتر می شه، عروسکا بزرگتر می شن».

اقتصاد و فلسفه

یک مقاله ای می خواندیم که نویسنده اش، حوالی سی سال پیش، کمی تا قسمتی شاکی بود از نفوذ و غلبه ی گفتمان اقتصادی-فایده گرایانه (utilitarianistic) در و بر حوزه ی حقوق و سیاست: مثلا در فلسفه ی حقوق و توجیه قوانین، یا در اندیشه سیاسی و مثلا بحث مشروعیت سیاسی. (هر چند معتقد بود اوضاع از فایده انگاری خام و مکانیستی اولیه خیلی به تر شده)

بعد ارجاع داده بود به یک مقاله ی دیگر که نویسنده اش دوران مدرن را زمان غلبه ی گفتمان اقتصادی می دانست و انسان این زمان -"انسان اقتصادی" (economic man)- را «عاشقِ خود» (lover of the self)؛

در برابر انسان زمان قبل (به طور خاص دوره ی باستانی یونان)، که "انسان سیاسی" (political man) ای بوده «عاشق شهر» (lover of the city)، و منافع شهر (polis) اش را بر منافع فردی و خودخواهانه اش (egoistic) ترجیح می داده.

بعد می گفت البته "انسان فلسفی" (philosophic man) هم که «عاشق حقیقت» (lover of the truth) باشد، همیشه و در هر دو گفتمان در اقلیت بوده.

این توی ذهن ام بود که، در همین راستا، چند موردی از ادبیات فلسفه (به طور خاص فلسفه علم) نیمه ی دوم قرن بیستم یادم آمد که نویسنده ها با همین نگاه اقتصادی -یا در این فضای کلی- مسائل فلسفی را دیده اند: چه در صورت بندی و تحلیل، و چه برای حل و تبیین (مثلا در ملاک های انتخاب یا ترجیح نظریه یا رشد علم یا...). فضا و نگاه ای که بعید نیست فراگیرتر هم بشود. فکر کردم شاید نویسنده ی کذا قدری بیش تر صبر می کرد و قدری هم دایره ی مطالعات اش را وسیع تر، غلبه ی آن نگاه و فضا را بر آن جماعت اقلیت هم (آن هم در نظری ترین بخش کارشان مثل معرفت شناسی یا حتا هستی شناسی) می دید.

ادبیات نقد رئیس جمهور روز به روز تندتر می شود. این طور سخن گفتن از "مسائل موهوم" و "فرار از پاسخ گویی با تهمت و افترا" یا تهدید به "پی گیری قضایی" نشان می دهد که امثال توکلی و نادران هم، دیگر، حتا احترام رئیس جمهور را نگه نمی دارند، یا در ملأ عام آبروداری و لاپوشانی نمی کنند _کاری که گویا پیش از این می کرده اند:

ء

«ربط دادن سوال قانوني دو نماينده مجلس از وزير محترم نفت به مسايل موهومي مانند "ارتباط اداري مالي مركز پژوهشها با وزارت نفت" در بيانيه رسمي دولت، باعث تعجب است. وقتي نمايندگان ملت در مقابل يك قانون شكني آشكار مي‌ايستند، از دولت محترم انتظار نمي‌رود با تهمت و افترا از پاسخگويي فرار كند. سوال ما از وزير محترم نفت روشن بود، مستندات قانوني هم دقيق ارايه شده است. از دولت محترم انتظار نمي‌رود بجاي پاسخگويي به يك سوال روشن، به نماينده سوال كننده به طور موهومي تهمت بزند. طبعا شوراي اطلاع رساني دولت بايد مدارك و مستندات ادعاي خود در "ارتباط اداري مالي مركز پژوهشها با وزارت نفت" را ارايه كند. بديهي است پيگيري قضايي اين اتهام حق مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي است.»

ء

ء

رئیس جمهور هم، کماکان، دل مشغول رسالت های جهانی مهم تر خود هستند، تا مبادا مشکلات داخلیِ بی اهمیت ای این چنین، دست آویزی شود برای جلوگیری از تحقق آرمان های حکومتِ جهانیِ عدل گسترِ مهدوی-احمدی.

ء

Lost Harmony

آشفتگی فنری را تصور کن که در اثر فشردگی های روز، وقتی شب از قیدها رها می شود، برای رسیدن به تعادل و آرامش، مدام باز و بسته می شود و بالا و پایین می رود.

شاید بشود چیزی شبیه فشردگی های این روزها و خواب های آشفته ی متعاقب شب ها.

ء

ء

و این میان، وای از آن فشردگی ها، که هر چه نوسان می کنی جانِ فنر را رها نمی کنند.

ء

یادت باشد از یاد ببری اش

نباید همیشه به یاد باشی.

این طوری مزه اش را، شیرین یا تلخ، از یاد می بری.

این طوری مزه ها کم کم فراموش می شود، و تو با تصورهای فردی انزوای ات، که دیگر نمی دانی به ذائقه ی جمع چون می آید، تنها می مانی.

و در مراسم عمومی یا مناسک جمعی، وقتی غذای بسیار شیرین یا زیاد تلخ ای را، که قوتِ غالبِ عزلت است، با هم نشین ای قسمت کنی، آزردگی و شگفتی اش را اظهار کند یا مهار، می فهمد که از دایره ی زندگی بیرون مانده ای، بس که یادهای گاه گاه را هر لحظه به کام کشیده ای.

باید لحظه ای را بگذاری برای مناسکِ حضور و آیینِ یاد، تا باقی لحظه ها از موهبت فراغِ غفلت و آرامشِ فراموشی بهره برَند.

باید یادت باشد که حافظه هم، هم چون تفکر، نمکِ زندگی است؛ و گر چه این روزها فرهنگ و تمدن غذای بی نمک را با مزه نمی داند (و حتا در صنعت تفریح و نظام تبلیغ هم خوب است ذره ای تذکّر، قطره ای تفکر، به دست پخت ات اضافه کنی)، اما، نمک-پلو هم هنوز غذای غریبی است.

(_که شاید فقط به کار حکایت تاریخی بیاید برای نمکی کردن آینده ها: بله، این عکس، این کتاب، این ارجاع، که می بینید، متعلق به فلانی است، که بس که در عزلت نمک-پلو خورد مُرد. حالا، خانم ها، آقایان، خوب نگاه ام کنید، با این کتاب در کتاب خانه ام، با این عکس بر دیوار ام، با این ارجاع در اثرم، با نمک تر نشده ام؟).

.

فکر می کنم برای «بعدتر» هم اتفاقی مشابه «اولیتر» افتاده است. ترجمه که می کردم مقابل later، می گذاشتم "بعدتر". لابد به سیاق کلمه ی انگلیسی و پسوند تفضیلی اش. (در هر دو چون فارسی زبان پسوند تفضیل را مشخصا در کلمه ای که استفاده می کند نمی بیند، برای آن که همان حسی را که از تفضیلی بودن در زبان اصلی -عربی یا انگلیسی- دارد در زبان خودش هم داشته باشد، پسوند "تر" را که بیان کننده ی چنان حسی است اضافه می کند.) فکر می کنم در واژگان زبان من این طوری جا افتاد و معمول شد. نگاه هم که می کنم می بینم در نوشته ها زیاد استفاده می شود. اما نه در لغت نامه می بینم اش، و نه معلوم است چرا نتوان -اغلب- بدون تغییر معنایی، "بعد" و "سپس" را به جای اش گذاشت. به نظر می رسد خیلی وقت ها منظورمان از "بعدتر" همان "بعد" است. هر چند شاید گاهی نیاز داشته باشیم که از آن در معنای تفضیلی اش استفاده کنیم: وقت هایی که قرار است به دو زمان بعید در آینده اشاره شود، و لازم شود "بعدتر" برای زمان ابعد به کار رود. (و اگر بعد را در همان معنای ابتدایی اش، یعنی "سپس"، به کار ببریم، استفاده از بعدتر را برای چنین مواردی در زبان ممکن می کنیم.)

اندکی صبر

تمام می شود روزی،
و درد هم نخواهد ماند

همان طور که من و تو نمی پاییم.

__کالیگولا را گر چه بر سریر قدرت،
بیهودگی گذرانِ رنجْ رنجه می داشت؛
ناماندگاری اش را بهشتی می یافت،
به دوزخِ زجرْ اگر،
زندانیِ زمان می شد.

بسط فیزیکی می یابم، پس هستم

اگر خبرگزاری فارس امین بوده و این گفته ی آقای حداد، فیلسوف سابق و سیاست مدار فعلی، را صحیح نقل کرده باشد:

ء

"ارزش وجودي هر موجودي تابع قلمرو حضور فيزيكي اوست و موجودي كه در محدوده وسيع ‌تري حضور يابد هستي او پرمايه ‌تر خواهد بود و از سطح بالاتري برخوردار است.

...هر ملتي كه در جهان حضور بيشتر داشته باشد و نسبت به جهان آگاه ‌تر باشد، حضور و آگاهي به او دانايي بيشتر مي‌دهد و دانايي توانايي مي‌آورد..."؛

ء

نه تنها باید به خاطر این اظهارات غریب شان (در باره ی"ارزش وجودی هر موجود و تابعیت آن از قلمروی حضور فیزیکی آن"، و "ربط پرمایگی هستی و حضور در محدوده ی وسیع تر"، و "زنجیره ی حضور و آگاهی و دانایی و توانایی") در آن منطق ای که ایشان آموخته و کانت ای که ترجمه کرده و فلسفه ای که درس داده شک کرد؛

که باید نگاه اخلاقی و معنوی ایشان را هم (با "نسبت دادن سطح بالاتری از هستی به بسط فیزیکی" و "تابعیت ابعاد وجودی از ویژگی های فیزیکی") محل ابهام و تردید دانست.

ء

ء

ء

*

البته می توان برای فرار از مشکلات منطقی-فلسفی این اظهارات، به فیزیکالیسم ای تام متوسل شد: فیزیکالیسم ای که در آن نه تنها تمام ویژگی های وجودی، تابع ویژگی های فیزیکی است؛ بل که حتا از میان ویژگی های فیزیکی هم فقط یک ویژگی حائز اهمیت است: امتداد و بسط فیزیکی. (به اقتفای دکارت، لابد. هر چند دکارتِ غیرفیزیکالیست، "امتداد" را ویژگی جوهر فیزیکی می دانست، و "اندیشه" را ویژگی جوهر ذهن، برای «بودن» اش)

برای گریز از تبعات اخلاقی-معنوی آن هم، البته، می توان در ایراد لفظ "تابع" تدقیق کرد، و ادعا کرد که غرض ایشان تابعیت تام نبوده، و تنها یکی از عوامل تبعیت را بر شمرده اند؛ و این منافاتی با چند متغیره بودن تابع مذکور ندارد.

حالت سومی هم البته هست: این که قائل سخنان فوق، اخیرا علائق و مطالعاتی در زمینه ی اندیشه ی پست-مدرن پیدا کرده باشد؛ و لذا در این چارچوب های محدود منطقی-فلسفی/اخلاقی-معنوی نگنجد.

ء